Angst als politiek wapen
Door: Wouter Engler / Foto: Onbekend
De Britse documentaire-maker Adam Curtis was nauwelijks onder de indruk toen een anoniem gebleven hoofd van de Amerikaanse filmmaatschappij Home Box Office (HBO) niets wilde weten van ‘The Power of Nightmares’. De documentaire laat namelijk de op angst gebaseerde politiek zien van zowel de Amerikaanse regering als terreurbeweging Al Qaeda.
Hoewel Curtis’ bekroonde documentaire eind januari 2005 is uitgezonden op de BBC en inmiddels ook voor het Amerikaanse publiek gratis te zien is op Googlevideo, blijft het voor pro neo-conservatieve beweging een onverteerbare boodschap dat zij meer gemeenschappelijk hebben met Al Qaeda dan aanvankelijk werd gedacht.
Angst is namelijk een buitengewoon effectief en machtig wapen. Een bevolking die bedreigd wordt door een onberekenbare, wrede en psychopathische vijand vraagt namelijk om veiligheid en zekerheid. Burgers zijn meer dan bereid om in dergelijke onzekere omstandigheden hun vrijheden op te geven.
De volgens Curtis sterk overdreven fundamentalistische islamitische terreurdreiging na 11 september 2001 spreekt wat dat betreft boekdelen. Daarnaast maakt hij gedurende de documentaire duidelijk dat neo-conservatieven, zoals in de vorige Bush regering op defensie minister Donald Rumsfeld en vice-minister Paul Wolfowitz, al sinds de Koude oorlog onder president Reagan de Straussiaanse gedachte heimelijk praktiseren.
Parallel is te zien hoe Ayman Zawahiri, die later overigens de geestelijke tak zou vertegenwoordigen van Al Qiada, als voormalig adept van Egyptische moslim-fundamentalist en intellectueel Sayyid Qutb eenzelfde op angst gebaseerde politiek zich meester heeft gemaakt. Hetgeen al met al een tamelijk intrigerende alles behalve voor de handliggende gelijkenis oplevert tussen een aantal tegenspelers in the war on terror.
Ofschoon journalist David Aaronovitch van de Britse krant The Guardian de documentaire afdoet als ‘samenzweringstheorie’, heeft Curtis desalniettemin een krachtige trigologie gemaakt die geldt als baanbrekend en revolutionair. Het is namelijk bijzonder knap hoe Curtis in grote lijnen de parallel tussen van de volgers van het Quatbisme en Straussianen gestaag naar elkaar laat toegroeien. Beide stromingen zien angst immers als politiek wapen.
In het eerste deel genaamd ‘Baby It’s Cold Outside’ wordt in eerste aanleg in beeld gebracht hoe Qutb tijdens zijn verblijf in Amerika steeds meer radicaliseert. Qutb was als voormalig Egyptisch onderwijs-functionaris weliswaar in Amerika om aan de Universiteit van Noord-Colorado het Amerikaanse onderwijssysteem te bestuderen, maar kon gezien zijn culturele achtergrond moeilijk wennen aan het in zijn ogen verwerpelijke moraalvrije klimaat van eind jaren veertig.
Uiteindelijk zou hij bij terugkeer in zijn geboorteland Egypte als de intellectueel van de Moslim Broederschap fundamentalistische moslims zoals Zawahiri behoorlijk beïnvloeden. Later zien we hoe politiek-filosoof Strauss politici zoals Rumsfeld en Wolfowitz aanmerkelijk heeft geïndoctrineerd met eenzelfde op angst gebaseerde politiek. Volgens Curtis is dat ook de reden dat het communistische gevaar bijzonder werd overdreven in Amerika.
De Britse documentaire-maker gaat zelfs zo ver dat later onder Reagan de christelijke beweging is gebruikt voor het nog verder verspreiden van deze boodschap. De BBC-documentaire ‘The power of Nightmares’ is daarom al met al zoals eerder aangegeven baanbrekend en werpt in elk geval een alternatieve kijk op huidige actuele praktijk van de war on terror.