De moord, het wantrouwen en de complotten

Door: Wouter Engler

Pim Fortuyn is op 6 mei 2002 vermoord door Volkert van der Graaf. Na de moord blijkt er sprake van een enorm wantrouwen tegen de politieke machthebbers en een toename van het aantal complottheorieën op internet.

Fortuyn geeft op maandag 6 mei 2002 om 18.04 een radio-interview aan DJ Ruud de Wild in de studio van 3FM. Hij heeft een zeer vrolijke bui en lijkt totaal niet geïntimideerd door de dreigementen die hij de afgelopen periode heeft ontvangen. Na de uitzending geeft hij bij de koffie-automaat ook nog een interviewtje aan Filemon Wesselink, die op dat moment als stagiair werkt bij jongerenomroep BNN.

Fortuyn staat met zendercoördinator Paul van der Lugt bij de uitgang van de studio. Van der Lugt bedankt hem voor zijn medewerking aan het programma van DJ De Wild. Fortuyn begroet Albert de Booij en omhelst Fierous Zeroual. Zeroual loopt met De Booij naar diens Jaguar. Fortuyn loopt met De Wild naar zijn Daimler. Producente Merel van Dijk rent de heren achterna met een kist champagne die De Wild vervolgens aan Fortuyn geeft.

Fortuyn’s chauffeur Hans Smolders schuift alvast de stoelleuning naar voren van de Daimler. Van der Graaf begint dan om 18.06 met een pistool te schieten op Fortuyn: 1 in zijn linkeroor, 2 in zijn rug, 1 in zijn hals, 1 in zijn voorhoofd en de laatste kogel raakt een geparkeerde auto. De Booij en Zeroual draaien zich om en zien het getroffen lichaam. De moordenaar passeert hen op een meter afstand.

Fortuyn is niet meer te redden en overlijdt op het Hilversumse Media Park. De dader wordt wel even later gepakt met medewerking van Fortuyn’s chauffeur Hans Smolders, maar die houdt zijn kaken stijf op elkaar. Omdat niemand op dat moment duidelijkheid krijgt over het motief van de moordenaar beginnen al snel de speculaties en groeit ook het wantrouwen onder de aanhangers van Fortuyn.

Zondebokken

Het wantrouwen tegen de politieke machthebbers is zonder meer groot, zo moet ik ook constateren tijdens en na de stille mars in Rotterdam. Complotverhalen over de moord doen de ronde. Woedende aanhangers van Fortuyn in Den Haag spreken van een huurmoordenaar en vervloeken linkse politici. De uitgesproken cineast en columnist Theo van Gogh doet zijn duit in het zakje wanneer hij aanwezig is bij de begrafenis van Fortuyn in Driebergen.

‘Meneer Melkert is nu in competitie met een lijk en da’s toch weer ‘ns wat anders dan zo’n Haagse SM-kelder.’, zegt Van Gogh tegen Willem Lust van Nova. Van Gogh vindt Lust een ‘tweederangs feldwebel’ en koestert zijn enorme wantrouwen tegen de journalistiek en de politiek, zoals we kunnen concluderen uit zijn voorwoord voor Pamela Hemelrijk’s bundel ‘Niemands knecht - Pamfletten uit het Hemelrijk’ (2002).

Hemelrijk slaat na de moord volledig door en raakt in conflict met de krant waar ze voor werkt: het Algemeen Dagblad (AD). Het gedachtegoed van de vermoorde politicus verdwijnt naar de achtergrond, het enige wat de aanhangers van de vermoorde politicus doen is het zoeken naar zondebokken. De LPF-parlementariërs, waaronder een aantal ex-CDA’ers, zouden zich daar ook schuldig aan maken in de Tweede Kamer.

Motief

Maar zelfs als het ware motief bekend is, dan nog beginnen journalisten te speculeren. Thieu Vaessen van HP/De Tijd schrijft bijvoorbeeld in de zomer van 2002 brieven aan de moordenaar van Fortuyn. Hij heeft vragen over het motief achter de moord. Hij lijkt niet te willen geloven in diens verklaring en denkt dat het wat te maken heeft met het feit dat de vermoorde politicus het verbod op nertsenfokkerijen wilde terugdraaien zodra hij aan de macht zou komen.

Vaessen meent verder dat de moord negatieve gevolgen kon hebben voor de milieubeweging en schrijft in een brief van 18 juli 2002 dat de redactie bekend is met veel complottheorieën die op dat moment de ronde doen op internet. ‘Intussen zijn er ook mensen - vaak op internet - die beweren dat u deel uitmaakt van een samenzwering om ervoor te zorgen dat Nederland het nieuwe gevechtsvliegtuig Joint Strike Fighter bij de Amerikanen bestelt.’

‘Dankzij de moord kon Mat Herben (voorstander van de JSF) het roer immers overnemen van Pim Fortuyn (tegenstander) en zie: een van de eerste dingen die de nieuwe Tweede Kamer deed met steun van de LPF, was instemmen met de JSF.’ Herben, ‘de vrijmetselaar’, is na de moord een gewild slachtoffer van de complotdenkers actief op internet (onder andere van Daan de Wit van DaanSpeak). Het begin van veel complotten over de moord, maar de waarheid is daarmee natuurlijk niet gediend.

Fotograaf Robin Utrecht maakte de foto van de vermoorde Fortuyn. Hij verkocht de foto aan het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP).