Eerdmans: ‘Huisarrest is geen echte straf’

Door: Wouter Engler
Als het aan minister Donner van Justitie ligt dan krijgen veroordeelden voor kleinere vergrijpen als hoofdstraf elektronisch huisarrest. Maar LPF’er Joost Eerdmans (34) denkt dat de minister dit voorstel zal gaan gebruiken als alternatief voor het cellentekort. Een interview met het Tweede Kamerlid over zijn proef met elektronische huisarrest, strafmaat en minister Donner: ‘Hij is vooral een naïeve man.’

Een week in de cel, een week elektronisch huisarrest, beschouwt u zichzelf als ervaringsdeskundige? ‘Nee, ik denk dat je daarvoor veel langer moet zitten in zo’n situatie. Maar ik vind wel dat ik er meer van weet dan voordat ik er aan begon.’

Wat was eigenlijk in eerste aanleg de reden voor uw vrijwillige opsluiting? ‘Ik vind dat je als politicus aan de andere kant van de toonbank moet durven kijken. We besluiten over allerlei strafmaatregelen in de Tweede Kamer, maar ik ken weinig politici die zelf ervaren hebben waar ze over besluiten. Dus hoe het is om met een elektronisch rubberen band rond te lopen, een taakstraf uit te voeren of in een cel te zitten. Als ik landbouw had gehad in mijn portefeuille, dan had ik overigens precies hetzelfde gedaan.’

Hoe gaat dat eigenlijk in z’n werk, elektronisch huisarrest? ‘In mijn huis werd een kastje geplaatst dat in verbinding stond met de alarmcentrale. Wanneer ik mijn huis uitstapte, dan gaf de enkelband meteen een signaal door naar de reclassering. Alleen voor het uitvoeren van een werkstraf mocht ik mijn huis verlaten. Dat was wel een bijzondere ervaring. Van het enkelbandje zelf voel je niet veel omdat het van rubber is.’

Ging het alarm ook een keer bij u af? ‘Ja, ik bevond mij toen buiten het afgesproken tijdstip buiten de zone. Dus toen ging vrijwel meteen mijn mobiele telefoon af. Toen ik opnam bleek het een medewerkster van de reclassering te zijn, die vroeg of ik meteen naar binnen wilde gaan.’

Hebben collega politici u nog gevraagd naar uw ervaringen? ‘Ja, ze zeiden allemaal natuurlijk: joh, waarom hebben ze je losgelaten. Dus dat is altijd een mooie grap. Maar onderkenden ook wel dat ik er veel publiciteit mee had behaald, dus daar keken ze wel een beetje met een jaloerse blik naar.’

Bent u door deze ervaringen anders over detentie gaan denken? ‘Ik heb nu een week in de cel gezeten en een week elektronisch huisarrest inclusief een taakstraf achter de rug. Ik vond een week in de cel in ieder geval het zwaarst. Het is echt een wereld van verschil. Want met elektronisch huisarrest zit je lekker thuis op de bank, kan je internetten en lekker bellen. Terwijl ik de cel juist moest delen met een Marokkaanse man die iemand had vermoord. Dus nee, het was niet prettig om daar een week in zo’n ruimte te zitten.’

Wordt er over het algemeen in Nederland te zwaar of te licht gestraft? ‘Ik vind dat er over het algemeen té licht wordt gestraft in Nederland. En dat kan ik ook onderbouwen, want ik heb alle moord en doodslagzaken van het afgelopen jaar onderzocht en je schrikt je werkelijk dood wanneer je ziet wat voor geringe straffen ervoor worden gegeven. Jammer genoeg, wordt dit niet door veel mensen erkend. In Nederland wordt namelijk een zwaar geweldsdelict gewoon bestraft met een taakstraf en in mijn ogen kan dat gewoon niet. Echt ongehoord.’

Moeten we naar een rechtssysteem waar plegers van kleine delicten nog zwaarder worden gestraft? ‘Nee, ik vind niet dat iemand door rood rijdt strenger moet worden gestraft. Echter, iemand die een ander doodslaat op de Coolsingel moet zeker voor vijf jaar de cel in. Verder zou ik graag willen zien dat gevangen worden heropgevoed, ja ook ouderen, niet alleen jongeren. Het is misschien een cliché maar ze komen er vaak slechter uit dan toen ze er ingingen. Dus dat militaire heropvoeden naar Amerikaans model, dat zie ik wel zitten.’

Denkt u dat de Nederlanders dat eigenlijk wel willen? ‘Dat weet ik wel zeker. Uit een onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt maar liefst 99 procent van de Nederlanders voor zwaardere straffen voor de harde misdaad zijn. Nou, dat zegt wat mij betreft genoeg.’

Steeds hardere straffen, maakt de politiek het de rechters niet moeilijk om zo nog wel onafhankelijk te blijven? ‘Ik vind dat rechters vaak veel te licht straffen. Ze moeten luisteren naar waar de maatschappij om vraagt. En dat gebeurd tot op heden onvoldoende. Daarom kom ik in oktober met een plan om de minimum straffen voor bepaalde delicten zelfs te verhogen.’

Hoe kan die gerechtelijke onafhankelijkheid dan toch gewaarborgd blijven? ‘Kijk, een rechter kan altijd zwichten voor psychische rapporten omdat de dader zielig is en vroeger is geslagen door zijn vader, feit blijft dat hij iemand heeft vermoord. Zo kan een moordenaar met een hele lage straf wegkomen. Dat kan toch niet? De rechter is toch niet een zonderling figuur die niets met de maatschappij te maken heeft? Sterker nog, het is in feite een ambtenaar die weliswaar een onafhankelijke positie heeft maar wel een uitvoerder is van de wet. Dus de politiek als wetgever heeft wel degelijk wat over een rechter te vertellen.’

Minister Donner ziet er wel wat in dat veroordeelden van kleinere vergrijpen elektronisch huisarrest moeten krijgen als hoofdstraf. Goed idee? ‘Laatst in een brief van Donner gelezen, dat hij toch weer het woord ‘mishandeling’ laat vallen. Daar gaat hij voor mij de grens over, want ik vind één ding gewoon heel simpel: je moet veroordeelden voor een geweldsdelict niet afdoen met een enkelband. Ik begrijp hem wel hoor, een enkelband is drie keer zo goedkoop dan een dag in de gevangenis. Maar we gaan niet een verkrachter of een straatrover elektronisch huisarrest geven. Dat is te soft. Hij is de grote professor hoor, de grote profeet, al moet ik hem in dit geval zeer scherp in de gaten houden.’

Maar hij meent juist dat dit de resocialisatie van deze groep veroordeelden juist verbeterd… ‘Dat begrijp ik allemaal wel, maar iemand thuis laten zitten met een enkelband wat schieten we daar mee op? Als ik nou met zo’n enkelband een half jaar thuis moet zitten, word ik daar dan beter van? Ik denk het niet. Dat is gewoon gevangenis bij mij thuis. Dat vind ik gewoon geen straf-verzwarend element.’

Is minister Donner misschien in uw ogen wat te soft voor gedetineerden? ‘Donner is teveel wetsbeoefenaar. Kijk, ik begrijp heel goed dat hij de wet die door zijn opa is geschreven wil uitvoeren en dat hij het onder zijn kussen legt en gillend wakker wordt wanneer de wetten veranderd worden. Soms is het gewoon nodig om de wet te wijzigen op een aantal punten, wanneer de maatschappij daar om vraagt. Maar nu is het zo dat hij de samenleving wil aanpassen aan het wetboek. Zoals met godslastering bijvoorbeeld. Dan andersom. Hij stelt het wetboek bovenaan en ik zet de samenleving voorop.’

Is Donner volgens u zelfs een beetje naïef? ‘Op sommige punten vind ik hem bijzonder naïef. Kijk maar naar de tbs-discussie, elke keer wanneer iemand ontvoerd wordt of verkracht of vermoord dan schuiven we bij minister Donner steeds een stukje op naar mijn voorstellen. Die ik overigens had gedaan toen nog helemaal niemand was vermoord of verkracht. Dat vind ik dus uitermate naïef.’

Wie zou u nu het liefst zien als minister van Justitie, wie heeft uw voorkeur? ‘Aanklager Koos Plooy. Is een mooie scherpe, crime fighter en geen puntenslijper zoals Donner.’

Waarom is hij geschikter voor deze post dan minister Donner? ‘Donner is best wel goed bezig op het gebied van terreur hoor, maar Nederland heeft iemand nodig zoals Plooy die de criminaliteit keihard bij de wortel aanpakt. Dus daarom is hij meer geschikt.’