OBR: De Joodsche Raad
Door: Wouter Engler
De Oude Boeken Recensie (OBR) is ontstaan uit pure noodzaak, ons kikkerlandje ontleest immers in sneltreinvaart. Deze keer een recensie van een interessant boek van Hans Knoop : ‘De Joodsche Raad - Het drama van Abraham Asscher en David Cohen’.
Abraham Asscher (1880-1950) was allesbehalve zionistisch, maar volgens de auteur eerder het ‘prototype van de Joodse liberale regent’ die tijdens het interbellum kon rekenen op veel steun onder zowel de Joodse als de niet-Joodse bevolking. Hij was een ijdele bestuurder, ongetwijfeld een zeer goede netwerker die het bovendien voor elkaar kreeg om het huwelijk van zijn dochter te laten inzegenen door burgemeester Willem de Vlugt (1872-1945) in Amsterdam.
De Telegraaf, zijn lijfblad, had van dit huwelijk uitgebreid verslag gedaan en deed dat ook toen hij ter gelegenheid van het 300-jarige bestaan van de hoofdsynagoge in november 1935 benoemd werd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Later zou hij in dezelfde krant met David Cohen (1882-1967) de regering opgeroepen hebben voor steun aan de Joden die waren ontsnapt aan het terreurregime van dictator Adolf Hitler in Duitsland.
Maar hun oproep werd eigenlijk nauwelijks serieus genomen. Joodse vluchtelingen werden mondjesmaat toegelaten. Premier Dirk Jan de Geer (1870-1960) ging zelfs vrolijk op vakantie naar Duitsland, amper een jaar na Kristallnacht. Asscher en Cohen werden steeds meer bekritiseerd en zouden als voorzitters van de Joodsche Raad de geschiedenis ingaan als collaborateurs, die door het toepassen van selecties over leven en dood zouden beslissen.
Asscher’s ‘lijfblad’, waar zijn kompaan nog tijdens het interbellum zijn medewerking aan had verleend, veranderde ook steeds meer van toon. SS’er Hakkie Holdert (1907-1988) werd zelfs hoofdredacteur van de krant in september 1944. De zoon van Telegraaf-eigenaar Hak Holdert, die in juli van dat jaar was overleden en bij leven ontzettend veel steun en geld had verdiend in bezettingstijd. Een inktzwarte bladzijde in de geschiedenis van de journalistiek.
Hakkie Holdert moest zich na de oorlog, om precies te zijn in september 1949, verantwoorden tegenover het Bijzonder Gerechtshof. Hakkie kreeg 12 jaar celstraf en zijn aandelen werden geconfisqueerd door de staat en er werd ook een naamsverbod uitgevaardigd door de Commissie voor de Perszuivering (CPZ). Maar dit naamsverbod werd weer vernietigd in januari 1949 en De Telegraaf zou nog datzelfde jaar weer verschijnen.
Asscher en Cohen werden na de oorlog niet zonder reden verketterd door onder meer de Joodsche Ereraad. Ze mochten nooit meer een functie bekleden in een Joodse organisatie en dit was voor Asscher onverteerbaar. Hij trad daarom demonstratief af als lid uit de Joodse gemeente. Al met al een zeer interessant boek van de hand van journalist Hans Knoop, voormalig hoofdredacteur van het Nieuw Israëlitisch Weekblad.
Hans Knoop ‘De Joodsche Raad - Het drama van Abraham Asscher en David Cohen’ (1983), Uitgeverij Elsevier, Amsterdam/Brussel