Van Jole, Colijn en Frissen over WikiLeaks

Door: Wouter Engler
Internetjournalist Francisco van Jole, bijzonder hoogleraren Ko Colijn en Valerie Frissen vertellen hun visie op WikiLeaks in de Rotterdamse Arminius-kerk. Colijn: ‘Het heeft soms hele gunstige effecten omdat dingen worden ontmaskerd.’

‘De Pentagon-papers waren eigenlijk een soort keerpunt waarin activisten zagen dat je met informatie de politiek kunt veranderen. Je zou kunnen zeggen dat ze sindsdien voortdurend bezig zijn geweest om die informatie te bemachtigen. Dat hebben we in de jaren tachtig ook gehad in Nederland. Onkruid viel binnen in militaire organisaties en namen zoveel mogelijk spullen mee die gepubliceerd werden. De groep van Wijnand Duyvendak brak ergens in om aan te tonen dat er met kerncentrales gerommeld werd. Dus je ziet dat het eigenlijk een zeer efficiënte versie is van Onkruid. Het is ook een stuk makkelijker, want je moet niet vergeten dat de cables van WikiLeaks naar buiten kwamen omdat er sprake was van hele slechte beveiliging. Tienduizenden mensen hadden toegang tot deze documenten, ze lagen eigenlijk al op straat en het is dus eigenlijk opvallend dat het niet veel eerder is gebeurd. Inmiddels zijn die protocollen weer aangepast en nu is het niet zo makkelijk meer.’

Francisco van Jole
Internetjournalist & eindredacteur en mede-oprichter Joop.nl

‘De gevoelige boodschappen, de cables, die hebben veel meer effect gehad. Dat heeft er ook mee te maken dat ze veel meer gedoseerd worden gebracht en dat ze door een lerende organisatie handig naar buiten worden gebracht. Dat raakt het hart van de diplomatie omdat geheimhouding daarin vitaal is en dat heeft soms hele gunstige effecten omdat dingen worden ontmaskerd en omdat sommige kwesties daardoor misschien zelfs op een hele gelukkige manier opgelost worden.’

‘In december zijn er een aantal hele onthullende WikiLeaks geweest van een beschrijving van een ambassadeur die iets zegt over de corruptie van meneer Ben Ali en zijn vrouw en wie weet is dat wel het vonkje geweest voor die revolutie, dus het heeft soms een heel heilzaam effect. En het heeft soms ook hele kwalijke effecten omdat in die Leaks geheimen worden onthuld over de strategieën om landen of heersers die heel kwalijk zijn, om die onderuit te halen, om die tegen te werken, om sancties tegen ze te bedenken, om vredesakkoorden te frustreren, enzovoorts. Dus het is domweg nog veel te vroeg om te zeggen wat het saldo hiervan is: positief of negatief. Maar dat de diplomatie niet meer kan werken met geheimhouding, backjournals, vertrouwelijke gesprekken, dat is iets waar de diplomatie zich heel erg nerveus over maakt.’

Ko Colijn
Bijzonder hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Erasmus Universiteit

‘Wellicht sterft het oorspronkelijke WikiLeaks een tragische dood omdat ze misschien keuzes gemaakt hebben die uiteindelijk hun eigen lot gaan bezegelen, maar dan komen er weer nieuwe varianten die hetzelfde gaan doen. Dit fenomeen of deze geest krijg je niet meer terug in de fles. Ik denk dat de consequentie daarvan is dat de transparantie in alle opzichten de nieuwe norm wordt waarmee we ons opnieuw moeten uiteenzetten.’

‘Overigens geldt dit niet alleen voor de overheden of de bedrijven die nu merken dat dit consequenties voor hen heeft, maar het geldt ook op termijn voor burgers die steeds transparanter worden. Ook wij als burgers moeten leren omgaan met het feit dat wij bijna doorzichtig zijn en iedere stap die wij zetten voor allerlei partijen steeds zichtbaarder wordt en dat het ook heel moeilijk is om op het moment dat wat je transparant hebt gemaakt omdat weer onzichtbaar te maken. Dat blijft op een bepaalde manier natuurlijk altijd aanwezig. Dus we zitten steeds meer in een datasamenleving. En ik vind het wel ironisch dat naar aanleiding van de hele WikiLeaks-affaire privacy ineens ook een issue wordt van de overheden, terwijl de overheid toch redelijk ver gaan in het schenden van de privacy van ons als burgers. Nu het de overheid zelf raakt roept dat hele begrijpelijke en emotionele reacties op. Het is ook de realiteit. Ik denk niet dat dit nog zal veranderen. Het vergt een nieuwe manier van omgaan met elkaar.’

Valerie Frissen
Bijzonder hoogleraar ICT en Sociale Verandering aan de Erasmus Universiteit

V.l.n.r.: Colijn, Van Jole en Frissen.